De Koninklijke Rederijkerskamer de Leeuwerckenaers

Voordat de naam van de Leeuwerckenaers in de oorkonden voorkomt, prijkte de leuze ‘Spero lucem’ (ik verhoop het licht), samen met de naar de zon stijgende leeuwerik in het wapen van een toneelvereniging die in de XIVde eeuw optrad onder de benaming van de ‘gezellen van der stede’.

Dit broederschap is het kind van de primitieve gezelschappen die in Dendermonde bestonden in de loop van de XVde eeuw en die per wijk ingericht waren. Er waren er niet minder dan vijfentwintig, waarvan een groot deel gelijktijdig bestonden:

• Gezelschap der Greffeningen (1404-1548)
• Gezelschap der Savaenstraete (Veemarkt, 1404-1460)
• Gezelschap der Scheldestraete (1404-1422)
• Gezelschap der Keizerrijk of Sint-Gillisstraete (1404-1548)
• Gezelschap der Steenpoort of Weerghate van der Steenpoort (1404-1548)
• Gezelschap der Dykstraete of Dykpoort (1406-1548)
• Gezelschap Koornaerd (1406-1418)
• Gezelschap der Vest (1406-14448)
• Gezelschap Veer (Veerstraat, 1408-1482)
• Gezelschap Nouburg (buiten de Appelsche poort (1449-1548)
• Gezelschap van de Cauwenberg (Westelijk deel van de Veemarkt, 1462-1473)
• Gezelschap der Groote Zween (1462-1473)
• Gezelschap van het Koninkrijk (1486-1500)
• De Gezellen der Ridderstraete (1420)
• De Gezellen der Nieuwstraete (1420)
• De Gezellen van het Hulschbosch (aan de Brusselse Poort, 1420)
• De Gezellen van der Marct (1450)
• De Gezellen van de Vischmarkt (1478)
• De Gezellen van de Werf (1548)

Binnen deze ontelbare verenigingen richtten jonge mannen van de ambachten vaak toneelgezelschappen op. Zo ontstonden er verschillende verenigingen zoals de Pynders (1449), de lakenwevers(1475), de Ghesellen van den Veynsteriers (1447) en vele anderen.

De vertoningen hadden meestal een godsdienstig karakter en grepen plaats ter gelegenheid van het uitgaan van de processie, kerkelijke feestdagen of kermissen. De voorzitter van die verenigingen droeg de titel

De opvoeringen hadden plaats hetzij op een verhoog ‘up stellinghen, op een wagen ‘up waghene’ of op sleden, die door de straten heen werden geleid. Weldra zouden deze verenigingen – die tenslotte toch maar een louter folkloristisch karakter hadden – de plaats ruimen voor de vrije bevoorrechte Retoricakamers, die voor het eerst in de  XVde  eeuw opduiken.

Deze erkende verenigingen – waarvan de Leeuwerckenaers de eerste en oudste is in Dendermonde – genoten de rechtspersoonlijkheid, ontvingen een toelage van de gemeente of stad, hadden een eigen altaar in de Kerk dat aan hun beschermingsheilige gewijd was, hadden het recht een Gildenkamer te bezitten en te wedijveren in zogenaamde kampstrijden.

In het begin van de  XVIde eeuw moesten zij, om aan wedstrijden deel te nemen, in het bezit zijn van een doopbrief uitgereikt door de Hoofdkamers van het land, zoals de Fonteine van Gent.

In 1492 werden de kamers georganiseerd door aartshertog Philip de Schoone.

De verenigingen werden bestuurd door ‘besorgers’ of ‘bereckers’ onder de leiding van

een voorzitter met de titel van Deken. Hun dichters, want zij bezaten vaak hun eigen dichters, droegen de naam van ‘factor’.

Hun repertorium bestond uit mysteriespelen, mirakelspelen, zinnespelen, de sotternie of kluit en het tafelspel (intermède)

Van oudsher hadden de Leeuwerckenaers hun lokaal of gildekamer aan de Oude Dijkpoort.

Zonder twijfel nam de Kamer deel aan de vertoning ‘De Verrijzenis onzes Heere’, op het einde van de XIVde eeuw, door de geestelijkheid ingericht

Niet alleen in Dendermonde maar in menige andere steden werden voorstellingen van de Leeuwerckenaers gesmaakt.  Dendermonde ontving het bezoek van menige kamer: De Gezellen van het Land van Waes, van het Land van Aalst, de Kamer ‘Den Pelikaan’ van Hulst, de Rederijkers van Brussel, Rommerswael van Mechelen.   

In 1452 eerst werden de Gezellen van der Stede betiteld met de naam ‘De Gezellen van der Leeuweriken’ , de officiële stichtingsdatum van de kamer, een naam die ze door de eeuwen heen tot vandaag dragen.

   De bedrijvigheid van de Kamer was in die tijd te rijk om hier al de voorstellingen die ze brachten op te sommen.

In 1481 werd hen door het stadmagistraat de tweede verdieping van de Vleeschhalle als gildenkamer in huur gegeven. 

Tot in het begin van de 18de eeuw zouden zij deze gildenkamer behouden voor een huurprijs van acht stuivers. Ongelukkig werd dit gebouw steeds door vreemde troepen bezet (16de, 17de en 18de eeuw), zodat zij tenslotte in 1715, na het bareeltraktaat, het lokaal moesten verlaten om zich te vestigen, samen met de Rosiers, ter Cauwenberg.

Jammer genoeg verliet het heilig vuur de Gezellen en het gilde kreeg stilaan het karakter van een godsdienstige confrérie. De godsdienstige oefeningen namen weldra al hun bedrijvigheid in beslag. Van oudsher hadden ze een altaar in de kerk. Nu verkrijgen ze voor hun godsdienstige ijver gans de Noordkruisbeuk waar hun altaar, het altaar van de heilige Hilduardus en de heilige Christiana, Patrones van de Kamer, opgericht was. Zij omringden het koor met een omheining ‘van koperen balusters, op dewelke de leuze ‘Spero lucem’ telkens aangebracht werd. Deze omheining staat nu aan de doopvont in de Collegiale O.L.-Vrouwkerk.

Door een bulle van Paus Alexander de VII, van 3 december 1663, kreeg het broederschap een officieel kerkelijk bestaan en werden aan zijn leden van beide geslachten (Confraters et Consorores) vele aflaten toegekend. De Kerkelijke voorrechten worden bevestigd door Paus Clemens X en in een bulle van Paus Pius VII.

De Franse revolutie bracht een einde aan de Leeuwerckenaers tot na de val van Napoleon. In 1819 werd ze echter Koninklijk benoemd door Willem I der Nederlanden. Vanaf 1830 vinden we alweer geen enkele activiteit meer tot 1878, de datum waarop de kamer hersticht werd. Alle documenten van toen zijn echter verloren gegaan.

In 1940 komt er een samensmelting van ‘den Katholieken Burgerskring’ en toneelgenegen personen met de wegkwijnende Rederijkerskamer. Vanaf dat ogenblik worden alle gebeurtenissen nauwgezet bijgehouden. Jaarlijks worden er één of meerdere opvoeringen ten tonele gebracht. Verscheidene malen nam de kamer deel aan het ‘ Koninklijk Landjuweel’, een toneelwedstrijd voor geselecteerde amateursgezelschappen.

Tot op vandaag is onze Rederijkerskamer actief in Dendermonde. Jaarlijks worden er twee producties georganiseerd.

De Deken van de Kamer vanaf 1877 t.e.m. 2007.

1877 - 1888       D. Courtens

1888 - 1890      A. Van Mossevelde                                   

1890 - 1895      V. Callebaut                     

1895 - 1899      C. Moens

1899 - 1900      J. Broeckaert

1900 - 1900      L. Bruynincx

1900 - 1910      V. Roegiers

1910 – 1939      R. Vertongen

1939 – 1942      J. Broeckaert

1942 – 1955      W. Bruynincx               

1955 – 1957      D. Malbrain

1957 – 1967      O. Van den Sijpe

1967 – 1993      L. Vertongen

1993 – 2003      R. Legat

2003 – 2007      G. Mariën

2007 –           W. Baude

De huidige Raad der Bezorgers